آبزیان

 
شانه دار دریای خزر
نویسنده : معین شیلاتی - ساعت ٢:۱۱ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٧/۱٢/۳٠
 

                                      

دیباچه ای بر شناخت شانه داران Ctenophora :

در میان جانوران در زیر سلسله متازوآ (Metazoa) ، یکی از زیباترین حیوانات اقیانوسی قرار دارد.این جانوران را اغلب لرزانک های شانه ای  (comb jellies)و یا شانه داران می نامند. نام آنها از لغت یونانی  Cteno به معنی شانه و phoros  به معنی داشتن گرفته شده است. شانه داران تقریباً از  100 گونه جانور، با بدنهای شفاف ژلاتینی ، تشکیل شده اند.این آبزیان موجوداتی بسیار لطیف و شکننده هستند و اغلب در موقع نمونه برداری آسیب می بینند لذا اطلاعات نسبتاً کمی در مورد آنها وجود دارد. این موجودات شناگران آزاد  (Plankton ) ضعیفی هستند که معمولاً در آبهای با جریان زیاد دیده می شوند. بعضی از گونه ها شنای موجی شکل دارند و برخی دیگر دارای ، حرکت نسبتاً بطی و خزنده هستند. این موجودات دارای خاصیت زیست تابی  (Bioluminescence )می باشند.

شانه داران اغلب به عنوان گروه خواهری مرجانیان  ( Cnidarians )در نظر گرفته می شوند و همان الگوی تقارن شعاعی را دارند. علیرغمشباهت های اندکی که در گذشته سبب می شد با مرجانیان در یک طبقه قرار گیرند ، آنها دارای اجداد جداگانه ای هستند و به علت داشتن خصوصیات ساختمانی و بیولوژیک متفاوت در شاخه ای مجزا قرار دارند.

صفات اختصاصی :

ویژگی مهم شانه داران را می توان بصورت خلاصه به شرح زیر بیان کرد:

*دارای تقارن دو شعاعی بوده و روی یک محور دهانی  (Oral ) مقابل دهانی  ( Aboral ) می باشند (طلائی1380)

*حفره بدنی )سلوم) در آنها وجود ندارد.

*دستگاه عصبی پخش شده است و در آنها یک اندام حسی مقابل دهانی وجود دارد.

*دستگاه گوارش دارای دهان ، حلق ، معده و در برخی کانالهای منشعب می باشد.

*جنسهای نر و ماده یکی است و جانور هرمافرودیت می باشد.

*رشد و نمو در آنها غالباً به صورت مستقیم است.

*دارای هشت ردیف صفحه شانه ای هستند.

*برخی دارای دو عدد شاخک  ( Tentacles ) می باشند.

شانه دار

تمام این مسائل را میتوان به گردن یک موجود کوچک انداخت که اشتهای زیاد این موجود باعث کاهش شدید پلنکتون ها که غذای اصلی کیلکا را تشکیل میدهد شده است. هم چنین میزان سخت پوستان و دیگر منابع غذایی برای ماهیان نیز کاهش پیدا کرده است. شانه دار مهاجم یک رقیب غذایی برای ماهیان پلنکتون خوار است. در عین حال موجودی زیباست که از  1 تا 10 سانتی متر طول و  3تا  10 گرم وزن دارد.

مشکل این است که شانه دار رقیب غذایی ماهیان کوچک و هم چنین موجودات بزرگتری مثل خوک آبی که به نوبه خود از ماهیان تغذیه می کنند، به حساب می آید.

علاوه بر این از تخم ولارو ماهیان استفاده کرده و باعث به خطر افتادن نسل آنها می شود . اما خوشبختانه از استروژن معروف که تولید خاویار می کند تغذیه نمی کند. بنابراین این موجود در عین حال که به ماهیان حمله میبرد، رقیب غذایی شان نیز محسوب میشود .

دریای خزر

در حدود 130 جنس وگونه در دریای خزر زندگی می کنند، که از نظر تجاری به دو دسته تقسیم میشوند : ماهیان غضروفی و ماهیان استخوانی.

ماهیان استخوانی شامل کیلکا وسایر رده ها مثل کپور، لوتی، مولت وگوپی می باشد. شانه دار کوچک فقط ماهیان استخوانی را تهدید میکند.

با توجه به دایره المعارف Encarta 2003، این دریاچه بزرگ منطقه ای به وسعت  370998 کیلومتر مربع را اشغال کرده است. هم چنین ماهیان نادری که در لیست قرمز گونه های مؤسسه
حفاظت جهانی iucn موجودند، در این دریاچه زندگی می کنند. به علاوه بسیاری ازگونه ها فقط به طور اختصاصی دراین دریاچه آب شور پیدا می شوند.

زمینه تاریخی از این واقعه

تاریخ این تازه وارد غیر بومی،  mneiopsis leidy میرسد به آبهای ناحیه مرکزی و جنوبی دریای خزر، در اوایل دهه 1980 که یک کشتی ناشناس ، یک مهمان ناخوانده را از دریای سیاه به این آبها وارد کرد.

کمتر از دو دهه بعدی، شانه دار، که اصالتاً ازآبهای لب شور سواحل و رودهای سواحل شرقی آمریکای شمالی می باشد، به بزرگترین دریاچه دنیا از طریق کانال ولگا- دن بین دریای سیاه ودریای خزر ، وارد شد.

این تازه وارد شروع به تهدید ذخایر ماهیان دریای خزر نمود. در همین هنگام رقابت شدید غذایی بالا گرفت وگونه های بومی شروع به نابودی کردند.

بدتر از همه این عروس شانه دار شروع به رشد و نمو در آبهای خزر کرد چرا که هیچ شکارگری ، مانند دریای سیاه نداشت. به همین دلیل در سال 1990 وزن کلی این موجود در دریای سیاه به یک میلیارد تن رسید که حدوداً این مقدار برابر با کل مقدار ماهی های صید شده از تمام دریاها واقیانو سها در آن سال میبا شد.

اشتها و ولع شا نه دار به او کمک می کند تا در عرض یک روز وزنش دو برابر شود. در طول دو هفته به بلوغ میرسد و بعد از آن روزانه  8000 نوزاد تولید می کند.

 

راه حلهای ممکن

کشورهای حوضه دریای سیاه در نابود کردن شانه دار به وسیله تولید پلنکتون های ژلاتینی به نام bero ovalis  موفق شدند. معرفی گونه butter fish ، یک ماهی کوچک وخوراکی که از شا نه دار تغذیه میکند نیز به عنوان راه حل دیگری به مشورت گذاشته اند. متأ سفانه، دولت ایران هنوز سنگینی وضعیت را درک نکرده است.

آقای محسنی با شکایت میگوید: << هیچ کاری هنوز انجام نگرفته است. دولت فقط به این بهانه که تحقیقات در حال انجام گرفتن است، از زیر بار مسئولیت شانه خالی می کند >>

وی اعتقاد دارد که شرکت شیلات ایران و دیگر واحد ها از ضعف مدیریت رنج می برند و هنوز هیچ اقدام مو ثری در ارتباط با مسائل از جمله شا نه دار مهاجم انجام نمی دهند.

بعضی از متخصصان عقیده دارند که ا نتقال قایق های ماهی گیری دریای خزر به خلیج فارس می تواند راه حل خوبی باشد. اما آقای محسنی مخالف است ومی گوید : (( کاملاً غیر ممکن است که این تغییرات را بخواهیم انجام دهیم ))

این نظریه تقریبا غیر ممکن است زیرا بر حسب شرایط مختلف از جمله آب و هوا ، میزان شوری و فاکتورهای دیگر ، شرایط صید شمال با جنوب متفاوت است.

آقای محسنی میگوید ))  این تغییرات، اقتصادی نمی باشد. اقدام دیگری باید برای کمک به صیادانی که زندگی خود را از دست داده اند، انجام گیرد ))

نگاهی به آینده

کشف نفت توسط کشورهای تازه استقلال یافته دریای خزر در دهه اخیر افزایش یافته است. پروژه هایی برای انتقال نفت وگاز از طریق لوله های زیر آبی در کف دریای خزر و... در جریان است که میتواند باعث خسارات بیشتری در محیط زیست این منطقه شود.

یونسکو مطالعاتی بر روی جمعیتهای دریای خزر انجام داده است. ولی هم اکنون جامعه بین الملل نگرانیهای خود را در مورد اینکه به زودی دریای خزر به صورت یک دریای خالی از موجود زنده در می آید، ابراز کرده است. صید بی رویه باعث ایجاد نگرانیهای بیشتری در آینده دریای خزر میشود.

باعث نگرانی است که اشاره شود  30 گونه دریای خزر نابود شده اند در حالی که بیشتر از این مقدار در انتظار قرار گرفتن در لیست انقراض می باشند. سازمانهای وابسته باید برای جلوگیری از ضایعات بعدی ، پیش بینی هایی انجام دهند.

کنوانسیون دریای خزر در مورد این دریاچه ، اولین قرار داد بین کشورهای کرانه خزر می باشد . این کنوانسیون در یک گردهمایی در تهران  3 و 4 نوامبر صورت گرفت، که اولویت هایی برای توافق های بعدی ذکر شده ومی تواند راه همکاری های منطقه ای آینده را باز کند.

واضح است که ایران و دیگر کشورهای حوزه دریای خزر باید عمل سریعی برای علاج این وضعیت انجام دهند. چرا که وقتی برای تلف شدن نیست.


 
comment نظرات ()
 
 
اهمیت اقتصادی جلبک ها
نویسنده : معین شیلاتی - ساعت ٢:٠٥ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٧/۱٢/۳٠
 

مقدمه و معرفی

جلبکها بعنوان یک گروه از گیاهان شناخته شده در دانش امروز بشری که زنده اند و زندگی می کنند مطرح می باشد در مجموع تمام آنها از ارگانیزمهای کلروفیل ریسه دار محسوب می شوند. تفاله و پس مانده آب استخرها، خزه های روی سنگها، علفهای دریایی (آبزی) و ارگانیزمهای مشابه آنها تماماً جلبک Algae نامدارند. بسیاری از آنها کوچک و غیر جذاب می باشند ولی بهر حال آنها از اعضاء مهم گیاهان موجود در دنیا هستند که تعداد متعددی از آنها برای بشر امروزی در مراحل مختلف زندگی به گونه ای از اهمیت قابل توجهی برخوردار است. تمامی آنها از گیاهان سازنده کلروفیل یا کلروفیل دار محسوب می شوند که دارای اندام یا بدنه گیاهی بدون بافتهای حقیقی و مشخص هستند. در آنها ریشه، ساقه و برگهای حقیقی وجود ندارد به همین سبب آنها را ریسه دار (Thallus) می نامند و این اصطلاح حتی در مورد گیاهان تک سلولی نیز صدق می کند. ریسه یا پایه فاقد عناصر لازم به منظور حمل مواد می باشد(غیرآوندی). آنها گیاهان بسیار ساده ای هستند که در آب قوطه ورند و حتی آنها می توانند در خاکهای مرطوب و یا در فصول بارانی ودر خشکی فعال باشند.

جلبکها فاقد غلاف یا پوشش می باشند ولی ممکن است دارای اندام جنسی تک سلولی و یا چند سلولی باشند که در این حالت هر سلول یک گامت تولید می کند. تمامی جلبکها در 30000 گونه جای دارند و بر اساس تقسیم بندی مشخصات زیر را دارا هستند:

1-     بدن گیاه به شکل ریسه (پایه).

2-     ساده ، اکثراً تک کسلولی و گاهاً چند سلولی، فاقد غلاف یا پوشش در اندامهای جنسی.

3-     پس از اتصال دو سلول جنسی گامت رشد جنینی وجود ندارد.

جلبکها و قارچها(Fungi) از قدیم با یکدیگر در گروه Thallophyta جای داشتند.بعضی از جلبک شناسان و قارچ شناسان بر این عقیده بودند که مشخصات عمومی فوق الذکر بین جلبکها و قارچها در نتیجه رشد آنها در یک امتداد توام و بموازات یکدیگر بوده است ولی نشانی که حاکی از هم نژاد بودن آنها باشد وجود ندارد.

 

سازگاری و زیستگاه

جلبکها غالباً آبزی بوده و در هر دو آبهای شور و شیرین یافت می شوند. در آبهای شیرین و به وفور در استخرها، آبگیرها، دریاچه ها، رودها، نهرهای با شدت جریان کند و مخازن بوجود می آیند. در عادات ممکن است شناگر آزاد باشند و یا معلق غوطه ور در آب و یا اینکه چسبیده به بستر آبهای کم عمق باشند برخی از آنها در مکانهایی از خشکی که دارای رطوبت باشد مانند خاکهای مرطوب، قسمت سایه و رطوبتی درختان و دیواره ها و حتی بر روی صخره ها رشد می کنند که این قبیل جلبکها خود را به زندگی در هوای آزاد سازگار کرده اند. برخی از این جلبکها زندگی همزیستی دارند بدین معنا که ممکن است بر روی گیاهان و جانوران دیگررشدکرده و به زندگی خود ادامه دهند که در این صورت ماهیت انگلی ندارند(Epiphytes-epizoic) ولی برخی از آنها با قارچها همزیست بوده در صورتیکه تعدادی دیگر زندگی انگلی دارند که درداخل گیاه میزبان رخنه می کنند(Endophytic) . برخی دیگر از جلبکها به صورت گروهی از گونه های مختلف و بطور وابسته بر روی هم زندگی کرده و هر کدام از مواد غذایی جلبک دیگر استفاده می کنند(Symbiotic)

اکثر جلبکهای موجود به نام علفهای دریایی (See weeds) معروفند که در نواحی وسیعی از دریاها و اقیانوسها انتشار دارند. برخی از جلبکهای دریایی بصورت آزاد شناورند و در برخی دیگر در نواحی کم عمق متصل به اجسام می باشند. نوع معلق و شناور آن همراه با دیگر ارگانیزمهای شناگر نیز که تماماً از نوع جلبکها و علفها می باشند در مجموع پلانکتون اقیانوسها و دریاها و دریاچه ها را تشکیل می دهند. جلبکهایی که در نواحی ساحلی و در نقاط کم عمق آب متصل به اجسام هستند و به رشد خود ادامه می دهند Benton نیز نامدارند.

اهمیت اقتصادی جلبکها

اکتشاف و شناسایی دریاها سبب شده است که فراورده های بسیاری در منازل انسانها به ارمغان آورده شود.یکی از این فراورده های جلبکها هستند که به زندگی روزانه بشر بدون آنکه متوجه نقش آن باشیم فوائد بسیاری می رساند. اهمیت جلبکها در عرصه کشاورزی و صنعتی بسیار حائز اهمیت می باشد و در کنار آن به عنوان یک ماده غذایی انسانی، دارویی و علوفه دامی و نیز در ساخت انواع کودها روزانه به مقدار بسیار زیاد مورد استفاده قرار می گیرد.

منبع : http://asdfg1.blogfa.com/


 
comment نظرات ()
 
 
ماهی مخرج لوله ای (Rhodeus Sericeus)
نویسنده : معین شیلاتی - ساعت ٢:٥۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/۱٢/٢۸
 
ماهی مخرج لوله ای 
Rhodeus Sericeus

..
ماهی مخرج لوله ای یک ماهی کوچک، دوست داشتنی است که چرخه زندگی این ماهی از نظرعلم شیلات بسیار جالب و قابل توجه است.

ماهی نر در فصل تولید مثل

ماهی در فصل تولید مثل
..
پراکنش: ماهی مخرج لوله ای بطور متداول سراسر اروپا از شمال شرقی فرانسه به سمت شرق ،اما این ماهی در شمال فرانسه وایتالیا وجود ندارد، این ماهی در دریاچه های کوچک ، مکان های علفزازی، استخر ها و کانال ها وگاهی در آب های عمیق ، در آب های آرام رودخانه های زمین های پست با بستر علفی پراکنده به خوبی دیده می شود، از جمله وجود صدف ها در محل زندگی وسکونت ماهی مخرج لوله ای ضروری می باشد.


ماهی مخرج لوله ای یک ماهی خیلی کوچک با بدنی فشرده وپهن است ودر قسمت عمیق ترین ارتفاع بدن در جلوی باله پشتی، اندکی کوهان دار می باشد. فلس ها در این ماهی بزرگ است.باله مخرجی وپشتی نسبت به بدن نسبتاٌ بزرگ می باشد، باله دمی نیز این چنین می باشد.خط جانبی در این ماهی کوتاه است وتا اول فلس های 5 و6 از عقب سر پوش آبششی ادامه دارد.

پشت این ماهی به رنگ خاکستری –زیتونی یا قهوهای – زیتونی است، پهلوها نقره ای با یک حالت ارغوانی روشن یا صورتی کم رنگ دیده می شود وشکم سفید نقره ای رنگ می باشد.یک نوار نقره ای روشن یا نوار سبز- آبی رنگین کمانی در طول خط میان بدن از باله مخرجی تا باله دمی دیده می شود. باله ها به رنگ خاکستری کم رنگ با اندکی نارنجی رنگ دیده می شود.عنبیه طلایی رنگ است ورگه های قرمز روی سطح بالایی آن دیده می شود.
در طول فصل تولید مثل ماهی نر روشن تر استف پهلوها نقره ای رنگین کمانی تر می شود وروی سر بر آمدگی سفید ایجاد می شود.باله مخرجی و پشتی در این ماهی قرمز- نارنجی و باله شکمی لبه های سفید- لعاب ویژه ایجاد می شود.


شکل زیر: رابطه بین ماهی مخرج لوله ای و صدف دو کفه ای یک نمونه از رابطه زندگی همزیستی است که این دو گونه های متفاوت جاندار، به هم دیگر منفعت می رسانند.
..


..
رفتار پرورشی وچرخه زندگی :
این ماهی در ماههای فروردین و اردیبهشت با توجه به وجود حضور صدف های دوکفه ای آب شیرین تخم ریزی می کند.تجربیات نشان می دهد که تعداد اندک صدف های دوکفه ای نقش به سزایی در رهاسازی تخم در این ماهی دارد.نرها در زمان تولید مثل رنگ آنها تغییر می کند و در ماهی ماده نیز یک لوله تخم ریزی یا مجرای تخم برازقسمت مخرج شان ایجاد می شود. این لوله تخم برحتی به 6 سانتی متر طول می رسد،که درست برابرطول بدنشان است.
نر ها صدفی را که در بستر آب است را انتخاب می نمایید. اوصدف مورد نظر را کنترل وبه خوبی محافظت می کند. سپس ماهی ماده را برای تخم ریزی تحریک به جفت گیری ماده می کند. ماهی نر در این زمان با اظهار عشق بازی در اطراف صدف مورد نظرماهی ماده را آماده برای تخم ریزی می نماید . ماهی ماده با توجه به تحریکات از طرف ماهی نر لوله تخم ریزخود را وارد شکاف صدف دو کفه ای می نماید.
ماهی ماده تخم های نسبتاٌ بزرگ به نسبت 25درصد بدن ( قطر بیشتر از 5/3) تولید می نماید. این تخم ها به رنگ قهوه ای کم رنگ می باشند که در داخل قسمت جبه صدف دو کفه ای تزریق می نماید که به آبشش صدف می چسبند.سپس نرها میلت خود را می ریزند که در میلت اسپرم وجود دارد و این اسپرم ها نا خود آگاه از طریق لوله تنفسی مکیده می شوند و وارد حفره صدف می شود و تخمک ها را بارور می سازند.

یک ماهی ماده معمولاٌ بیشتر از چهار عدد تخم تولید می کنند و ماکزیمم تخمی که تولید می کنند به 100 عدد می رسد .که در مقایسه با دیگر گونه های خانواده کپور ماهیان این تعداد بسیار کم است ، اگرچه تخم این ماهی در داخل صدف به خوبی حفاظت می شود.
تخم ها بعد از سه تا چهار هفته هچ می شوند و دو تا سه روز بعد ، لاروهای این ماهی که به10 میلی متر طول دارند، در داخل صدف به شنا و جنب وجوش می پردازند.
جالب اینجاست که در فصل تولید مثل صدف دو کفه ای ،لارو های تولید شده) (Glochidiaاین صدف به پوست یا آبشش ماهی مخرج لوله ای می چسبند واین صدف یک دوره از زندگی خود را روی بدن ماهی سپری می کند.لاروهای این صدف ذر طول شنا وحرکات ماهی از بدن ماهی جدا می شود و در این راه به بدن والدین خودشان می چسبند.در این عمل ، ماهی مخرج لوله ای کمک شایانی به پراکنش جمعیت های صدف دو کفه ای می نماید.
رفتار تغذیه ای و رژیم غذایی:
این ماهی در اکثر دوران زندگی از جلبک های میکروسکوپی روی تخته سنگ ها وعلف های نرم و علف های بستر آب می چرند.آنها همچنین بی مهرگان کوچک مثل لارو های حشرات آبزی بویژه پشه های ریز وکرم ها را می خورند .این ماهیان زمانی که درجه حرارت آب به حد پایین در حد 8-6 درجه سانتی گراد می رسد ، تغذیه آنها متوقف می شود و آنها در جای عمیق آب به خواب زمستانی می روند وتا حدودی به ندرت از علف های معلق آبزی تغذیه می نمایند.
رشد وقد کشیدن:
در اولین سال زندگی ، این ماهی از 10 میلی متر به 4-3 سانتی متر می رسد ودر دو تا سه سال بالغ می شوند که در این زمان اندازه ماهی به 6 سانتی متر می رسد.این ماهیان در آکواریوم و استخر های داخل باغات ، آنها گاهی تا شش سال نیز زندگی و رشد می نمایند و در این مدت طول آنها به 5/8 سانتی متر می رسد. اما در حالت وحشی و طبیعی این ماهیان به ندرت به بالاتر از چهار سال زندگی می کنند.
..
شکارچیان:
ماهیان دیگر ، شامل اردک ماهی ، ماهی سوف و ماهی سوف zander هستند که از شکارچیان اصلی این ماهی محسوب می شوند. البته این ماهیان توسط حواصیل ها در منطقه آب های کم عمق شکار می شوند . در آب های تیره ویا آب های خیلی علفی ، ماهی مخرج لوله ای از دید پرندگان مخفی می شوند و پرندگان به ندرت می توانند آنها را صید نمایند.
..
وضعیت حفاظت از ماهی مخرج لوله ای:
این ماهی در مناطقی که ماهی کلمه(Roach) به فراونی دیده می شود این ماهی نیز به تعداد زیاد دیده می شود. این ماهی که شرایط محیطی مناسب وجود داشته باشد ، وجود دارد

 
comment نظرات ()
 
 
تصاویر ماهی گوپی
نویسنده : معین شیلاتی - ساعت ۱٢:٥۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/۱٢/٢٦
 

گوپی ( Guppy )

گوپی ( Guppy )

گوپی ( Guppy )

گوپی ( Guppy )

منبع

fish-aqu.blogfa.com


 
comment نظرات ()